विद्युतमा साधारण सेयरको भविष्य अन्यौल

” सरकारलाई आयोजना हस्तान्तरणपछि साधारण सेयरको हैसियतबारे कानुन मौन “
काठमाडौं, १७ साउन- निश्चित समयपछि सरकारलाई विद्युत् आयोजना हस्तान्तरण गर्दा विद्युत् कम्पनीमा लगानी गरेका सर्वसाधारणको हैसियतबारे सरकार र नियामक निकायले कानुनी प्रावधान स्पष्ट नपार्दा अन्योल देखिएको छ ।
सबै जलविद्युत् आयोजना निश्चित अवधिपछि विद्युत् कम्पनीले सरकारलाई चालू अवस्थामै हस्तान्तरण गर्नुपर्ने विद्युत् ऐनको व्यवस्था छ । ऐनले विदेश निर्यात गर्ने आयोजना ३० वर्ष र स्वदेशीमा खपत हुने आयोजना ३५ वर्षपछि सरकारलाई हस्तान्तरण गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । तर, आयोजना हस्तान्तरणपछि लगानीकर्ताको हैसियतका बारेमा भने ऐनले केही बोलेको छैन । धितोपत्र ऐन पनि यसमा मौन छ ।
जलविद्युत् क्षेत्र आकर्षक (लुक्रेटिभ) देखेपछि पछिल्लो समय सर्वसाधारणले पनि लगानी बढाउन थालेका छन् । आधा दर्जनभन्दा बढी ठूला आयोजना बनाउन विद्युत् कम्पनीले सर्वसाधारणबाट अर्बौं रुपैयाँ उठाउँदैछन् ।
आयोजना हस्तान्तरणपछि प्रवद्र्धक र सर्वसाधारणको हैसियत किटान गर्ने कानुनै नभएको धितोपत्र बोर्डका निर्देशक नीरज गिरीले बताए । “अझै दुई दशकका लागि यो प्रावधान आवश्यक नभए पनि दीर्घकालका लागि लगानी सुरक्षाबारे स्पष्ट हुनुपर्छ,” उनले भने, “यसबारे सरकार र बोर्डले सोच्ने बेला आएको छ ।”
सेयर लगानीको प्रस्ताव आह्वान गर्दा नै लगानीकर्तालाई आयोजनाको लाइसेन्स सकिएपछि आउने अवस्था स्पष्ट पार्नुपर्ने सेयर विश्लेषक रवीन्द्र भट्टराई बताउँछन् । “सेयर निष्कासन गर्ने सबै विद्युत् कम्पनीले सेयर अवधिबारे सर्वसाधारण लगानीकर्तालाई प्रष्ट नपारेर फट्याइँ गरिरहेका छन्,” उनले भने, “यसमा धितोपत्र बोर्डले कडाइ गर्नुपर्छ ।” ३५ वर्षपछि लगानीकर्ताको अवस्था स्पष्ट नभइकन सेयर निष्कासन गर्न दिन नहुने उनको तर्क छ । आयोजना हस्तान्तरपछि कम्पनीको सेयर स्वामित्वका बारेमा प्रस्ताव आह्वान गर्दै प्रवद्र्धकले खुलाउनुपर्ने उनको सुझाव छ ।
अरुणभ्याली हाइड्रोपावर कम्पनी लिमिटेडका अध्यक्ष गुरुप्रसाद न्यौपाने आयोजना लिएपछि सरकारले नै लगानीकर्ताको हैसियत स्पष्ट पार्नुपर्ने बताउँछन् । “आयोजना सरकारलाई हस्तान्तरणपछि कम्पनीमात्र रहनेछ,” उनले भने, “कम्पनीको आम्दानी स्रोत नै आयोजना हो, त्यो नभएपछि उसका साथै लगानीकर्ताको अस्तित्व रहँदैन, त्यसैले लगानीकर्ताको स्वामित्व स्थापना गर्न कम्पनीले अर्को आयोजना बनाउनुपर्छ ।”
प्रवद्र्धक कम्पनी एउटा आयोजनामा मात्र निर्भर रहन नहुने बताउँदै न्यौपाने भन्छन्, “प्रत्येक वर्ष ह्रासकट्टीबाट आउने रकम अन्य जलविद्युत्मा लगानी गर्ने अनिवार्य प्रावधान बनाउनुपर्छ ।”
अरुणभ्यालीको लगानी सुरक्षित गर्न रिडी र कावेली ‘बी’, माथिल्लो पिलुवाजस्ता आयोजना बनाउन लागिएको उनले बताए । “अरुणभ्यालीमा पैसा हालेका लगानीकर्तालाई ५१ प्रतिशत सेयर दिइएको छ,” उनले थपे, “बाँकी ४९ प्रतिशतमात्र अन्य प्रवद्र्धकबाट उठाउँदैछौं ।”
न्यौपानको भनाइमा सहमत हुँदै ऊर्जा मन्त्रालयका सहसचिव अनुपकुमार उपाध्याय पनि एउटै आयोजनामा मात्र निर्भर भए ३५ वर्षपछि कम्पनीका साथै लगानीकर्ताको पनि हैसियत समाप्त हुने बताउँछन् । “हस्तान्तरणपछि लगानी सुरक्षित गर्न कम्पनीले अर्को आयोजना बनाउनुपर्छ,” उनी भन्छन्, “सरकारले पनि सर्वसाधारणको लगानीबारे स्पष्ट कानुनी व्यवस्था गर्नुपर्छ ।”
हालै सानिमा माई हाइड्रोपावर लिमिटेडले सेयर बिक्री खुला गर्दा १४ करोड रुपैयाँको प्रस्ताव प¥यो । उसले प्रस्ताव आह्वान गर्दा ३५ वर्षपछिको अवस्थाबारे लगानीकर्तालाई जानकारी गराएको छैन ।
कम्पनीका महाप्रबन्धक डा. सुवर्णदाश श्रेष्ठ पनि ३५ वर्षपछि सर्वसाधारणको लगानी सुरक्षाका विषयमा कानुनी स्पष्टता नभएको बताउँछन् । ऊर्जा उत्पादकहरुले यो विषयमा छलफल थालेको जानकारी उनले दिए । पछि समस्या आउने भन्दै उनले सरकार र धितोपत्र बोर्डले चाँडै स्पष्ट पार्ने बताए ।
सानिमामात्रै होइन, बुटबल पावर कम्पनी लिमिटेड, चिलिमे जलविद्युत् कम्पनी लिमिटेड, अरुणभ्यालीले पनि लगानीकर्ताको हैसियत खुलाएका छैनन् । नेसनल हाइड्रोपावर लिमिटेडबाहेक चिलिमे, बुटवल पावर, अरुणभ्यालीको सेयर मूल्य उच्च छ, उनीहरुले बर्सेनि लगानीकर्तालाई आकर्षक प्रतिफल दिँदै आएका छन् ।
पछिल्लो समय प्रवद्र्धकहरुले आयोजना बनाउन सर्वसाधारणबाट धमाधम पुँजी संकलन गरिरहेका छन् । अपर तामाकोसी हाइड्रोपावर लिमिटेड, मध्य भोटेकोसी जलविद्युत् कम्पनी लिमिटेड, रसुवागढी जलविद्युत् कम्पनी लिमिटेड, सानिमामाई र अरुण कावेली इनर्जी लिमिटेडले पनि सर्वसाधारणबाट अर्बौं रुपैयाँ लगानी संकलन गर्दैैछन् ।
सौजन्यः बाबुराम खड्का (कारोबार दैनिक)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: